De Bolero; de kracht van herhaling

Eens in de zoveel tijd wordt ergens wel weer de Bolero ten gehore gebracht. Door het repetitieve karakter is het nummer herkenbaar uit duizenden. Voor de gemiddelde leek op het gebied van klassieke muziek zal het werk daardoor waarschijnlijk vallen onder de noemer ‘bekend klassiek’. (Ja, dit is een woordspeling op de cd-reeks Aangenaam Klassiek. Al snel rijst de vraag bij deze woordkeuze, welke hufters er al die onaangename klassieke muziek hebben gecomponeerd?) Het getrainde oor herkend in de Bolero echter een moderniteit van de bovenste plank. Tijd om eens uit te zoeken waar het nummer vandaan komt en wat er zo bijzonder aan is.

Op aanvraag van danseres Ida Rubinstein begon de Franse Bask Maurice Ravel in 1928 te werken aan een compositie ter ondersteuning van haar ballet.  Aanvankelijk zou Ravel hiervoor enkele piano stukken van Isaac Albéniz als basis voor dit werk gebruiken. Jammer genoeg voor Ravel kon dit niet omdat er een copyright op de stukken van Albéniz rustte. Zodoende moest de Fransman zelf de handen uit de mouwen te steken. Het was op dat moment dat hij de gewaagde keuze nam om één melodie te nemen en deze tot in den treure te herhalen met zoveel instrumentele variatie dat niemand zich zou vervelen.

Ravel_bolero_drum_rhythtm2 (1)

Dat Ravel in zijn opzet is geslaagd moge duidelijk zijn. Ondanks zijn angst dat orkesten zouden weigeren het stuk te spelen was de première al een groot succes. Tegen zijn verwachting in van de componist groeide de Bolero zelfs uit tot het bekendste stuk van Ravel.

Menig popnummer kan hier nog een puntje aan zuigen. Want hoe populair en baanbrekend sommige tieneridolen ook zijn, het publiek meer dan een kwartier boeien met hetzelfde nummer lukt er geen één. Nog even daargelaten dat die popnummertjes bestaan uit meerdere melodieën. Inhoudelijk is de Bolero, ondanks het ontbreken van enige tekst, ook nog eens doordacht. De strakke opkomende percussie doen denken aan een pompende machine die steeds harder en harder gaat draaien. Daarover heen groeien enkele blazers uit van een fragiel en speels groepje, tot een pompeus ensemble dat samen met de strijkers de opkomende industrialisatie verheerlijkt. Uiteindelijk komt het geheel op het hoogtepunt met een tergende dissonantie plotsklaps en dramatisch tot een einde.

De compositie is wat dat betreft dan ook een kind van een tijd waarin de industrialisatie een bekend thema was. Het is niet helemaal duidelijk of Ravel deze boodschap, wellicht cynisch, ook echt heeft willen meegeven. In ieder geval wilde hij het mechanische element van de Bolero benadrukken door als decor tijdens de balletvoorstellingen een afbeelding van een fabriek te gebruiken.

Om herhalingen te voorkomen is het tijd om eens lekker te luisteren.

 

Social Share Toolbar

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *