Enola Gay

‘Zo Hirohito, wuif maar dag met je handje naar dat Hiroshima van je!’, moet majoor Thomas Ferebee hebben gedacht toen hij met één druk op een knop de atoombom Little Boy op de Japanse stad liet vallen. Wat moet je anders denken op zo’n moment? ‘Nu maar hopen dat het allemaal wel mee zal vallen…’ Die bom ontploft net zo hard, ongeacht wat je er op dat moment ook nog van vindt.

Samen met zijn kornuiten bemande Ferebee als bombardier de B-29 bommenwerper genaamd Enola Gay. Volgens de bemanning was dit geen referentie naar een Mile High Club exclusief voor dampende herenliefde. (Enola is immers alone achterstevoren gespeld.) Kolonel Paul Tibbets, de gezagvoerder, had zijn reusachtige gevleugelde cilinder vernoemd naar moederlief. Er was tenslotte ooit ook een hele mooie kleine jongen uit haar onderbuik komen vallen.*

Crew of the B-29 "Enola Gay"

Vergezeld door twee andere B-29’s met de profetische namen The Great Artiste en Necessary Evil, vloog de Enola Gay op 6 augustus om 8:15 over Hiroshima. Ondanks de wereldwijde primeur werd de atoombom door de bevolking, op een enkele droefgeestige na, met weinig enthousiasme ontvangen.** In een mum van tijd vielen er ongeveer 80.000 slachtoffers. Ondertussen was de opgewonden bemanning van de escorterende vliegtuigen druk in de weer om foto’s en wetenschappelijke observaties te maken.

Met een scherpe bocht keerden de vliegtuigen snel om richting het vliegveld op het exotische Tinian. Tijd om de korte broekjes weer aan te trekken. Daarnaast wilden de vliegeniers natuurlijk niet pardoes terecht komen in een nucleaire explosie. Uitgelaten kwam de bemanning na de succesvolle landing uit het vliegtuig gedarteld. Meteen kreeg Kolonel Tibbets van Generaal Spaatz een dik verdiende medaille voor zijn dappere daad. Meneer de kolonel straalde van trots in zijn stoere uniform. Duizenden Japanners straalden op een hele andere manier.***

Veel keuzes, bewust of onbewust, lijken wrang in het licht van een nucleaire aanval. Toch gaat het om details. De belangrijkste keuze, het inzetten van de bom, is namelijk bepalend geweest in alle gebeurtenissen die daarop volgenden. Deze beslissing was gebaseerd op een schijnbaar simpele rekensom; een invasie op het vaste land van Japan zou miljoenen levens gaan kosten. Voor alle betrokken partijen was het dus klaarblijkelijk beter om aan de hand van de bom de oorlog sneller en efficiënter te beëindigen. Niet iedereen was en is overtuigd van deze noodzaak. Zonder invasie was Amerika volgens sommigen in de zomer van 1945 ook al heel dichtbij een overgave van Japan onder dezelfde voorwaarden. De inzet van de bom zou in dat opzicht vooral bedoeld zijn om op de langere termijn Rusland op een psychologische achterstand te zetten.

Er zijn bijna geen andere keuzes met zulke directe en onomkeerbare gevolgen voor zovelen als de inzet van een atoombom. De grote vraag is dan ook: zou jij het kunnen? Als beslisser of als uitvoerder? Zelfs met de beste bedoelingen moet je overtuigd zijn van het feit dat dit voor de meeste mensen de beste langere termijn oplossing is. Helaas is het onmogelijk om later na te gaan of dit ook daadwerkelijk het geval is geweest.****

pan2

In 1980 schreef Orchestral Manouvers in the Dark (OMD) het nummer Enola Gay. Een uptempo popnummer met een typische Britse melancholiek in de synthesizer en de zang. Het is een protestsong tegen oorlog en gaat kritisch in op het bombardement van Hiroshima. (It shoulden’t ever have to end this way/Is mother proud of Little Boy today?) Onwetende luisteraars dachten overigens dat liedje een verheerlijkende verwijzing was naar de homoseksualiteit van de band. Zogenaamd bang voor corrumperende seksuele gevoelens onder de jeugdige luisteraars had de BBC 1 een comfortabele reden om het niet uit te zenden. ***** De plaat werd desondanks een grote hit en wordt gezien als één van de grootste popnummers aller tijden.

 

* Misschien anders dan verwacht was de naam van de bom niet verzonnen met Oedipus in het achterhoofd. Ene Robert Serber, een medewerker van het Manhattan Project, had liefkozend zijn bommentjes een naam gegeven op basis van hun vorm. Gezien de bescheiden omvang was deze vernoemd naar Wilmer Cook (Elisha Cook Jr.) uit de film The Maltese Falcon, die door Sam Spade (Humphrey Bogart) Little Boy wordt genoemd. Gelukkig dat Hal. B Wallis ooit de moeite heeft genomen om deze boekverfilming te produceren. Zo niet, dan had Serber nooit de inspiratie gevonden om bij een object van beperkte omvang de naam Little Boy te bedenken. Hetzelfde geldt voor de benaming van de bommen Fat Man en Thin Man.

** Ten opzichte van de andere  genomineerde steden waren de industriële capaciteiten en het ontbreken van een krijgsgevangenkamp doorslaggevend om Hiroshima te annihileren. Een bijkomend voordeel was dat de omringde bergen voor extra veel explosiepret zouden zorgen. Kyoto kreeg in het selectieproces immuniteit van Secretary of Defence Henry L. Stimson die er op huwelijksreis was geweest. Dit laatste is althans beweerd door Edwin O. Reischauer, die als japanoloog van de Military Intelligence Corps betrokken was bij strategische keuzes aangaande de oorlog met Japan.

*** Nu nog zijn er door de straling ruim 200.000 slachtoffers van de bombardementen op Hiroshima en Nagasaki in leven. Dit brengt het totale aantal slachtoffers ruim boven de half miljoen. Naast de lichamelijke en fysieke gevolgen worden deze zogenaamde Hibakusha veel gediscrimineerd.

**** Tenzij de bom wordt ingezet tegen een allesvernietigende komeet die op ramkoers ligt met de aarde. In alle gevallen waarbij menselijke keuzes een rol spelen is de ‘wat als’ vraag niet te beantwoorden.

***** Voor zover het al een issue zou zijn, is er van geen van de bandleden ooit reden geweest om aan te nemen dat ze homoseksueel zijn. Niet geheel toevallig werd het nummer echter uitgebracht nadat Margareth Tatcher had besloten om Amerikaanse nucleaire raketten op de Britse eilanden te stationeren. Deze beslissing deed nogal wat stof opwaaien onder de bevolking en maakte maatschappelijke discussies los. OMD speelt hierbij subtiel in op de gevolgen en de noodzaak van de bom: ‘it’s 8:15 and thats the time its always been/the kiss you give is never gonna fade away’.

 

Social Share Toolbar

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *